link

Tubelight 17-09-11 / Nathalie Hartjes / TL #76

(…)

‘Er staat ons een groter verlies dan de gevreesde bezuinigingen voor ogen als we hierin berusten. Te accepteren dat je geen gesprekspartner bent, of kan zijn, omdat je van mening verschilt, is het verlies van een democratisch onderhandelingsmodel accepteren. Daarom moet het gesprek afdwongen worden om toch gehoord te worden. Bijvoorbeeld op 19 september, tijdens het protest in Den Haag, maar ook daarna. We moeten blijven schreeuwen, al zijn we roependen in de woestijn.’

19 september breed protest tegen de bezuinigingen

‘De kunsten hebben zich in een negatief frame laten praten, waarin zij de subsidieverslaafde sukkelaars zijn. Maar waar komt dat frame vandaan en hoe komen de kunsten daar weer uit? Bestuurskundige Hans de Bruijn: ‘Er is vanuit de sector nooit een mooie taal of een mooi frame ontwikkeld dat aanspreekt. Dat potentie heeft om mensen te grijpen.’

Lees alles …

De kunstsector wordt getroffen door ogenschijnlijk redeloze bezuinigingen, zonder eerlijke kansen op aanpassing en herstel. Met de bezuinigingsoperatie herschrijft het kabinet Rutte 1 de cultuurpolitiek van Nederland. Ik veronderstel dat de nieuwe aanpak geen domme vergissing is, maar een goed beredeneerde strategie. De ingrepen lijken me een onafwendbare consequentie van de liberaalpolitieke koers die Nederland vaart.
In haar spraakmakende boek De Shockdoctrine (2007), beschrijft de Amerikaanse journaliste Naomi Klein de methodes die worden gehanteerd bij een contrarevolutie naar een neoliberale politiek, vanuit de positie van een sociaal economisch geleide democratie. Volgens haar is er in een dergelijk proces sprake van een wetmatige drie-eenheid van maatregelen. Privatisering van winstgevende staatseigendommen, enorme bezuinigingen op sociale uitgaven en deregulering. Dat proces kan niet zonder ingrijpende kwetsuren aan een bestaande maatschappelijke situatie verlopen. Klein haalt Niccolò Machiavelli aan, die in 1513 schreef: ‘…kwetsuren moeten allemaal tegelijkertijd worden toegebracht, zodat ze minder verontwaardiging wekken omdat ze minder vaak worden ervaren.’ Ze vergelijkt de ontwrichtende heftigheid van kwetsende maatschappelijke maatregelen met shocktherapie. Het volk, of een deel ervan, wordt in een staat van sociale, emotionele en zelfs financiële verwarring gebracht, waarna vlot een nieuwe politieke koers kan worden gevaren om het evenwicht te herstellen.

Het lijkt niet de bedoeling te zijn dat kunstsector de cultuurshock van de bezuinigingen te boven komt. De ontsteltenis erom, veroorzaakt bij betrokkenen een grove verstoring van hun wereldbeeld. Werd hun artistieke arbeid tot voor kort als wenselijk ervaren en gestimuleerd door de overheid, of dankzij de overheid, na nu lijkt van wenselijkheid in veel gevallen geen sprake meer te zijn. Mensen die in de te treffen sectoren werkzaam zijn, hebben massaal het gevoel dat ze het bestaansrecht wordt ontnomen. Staatssecretaris Halbe Zijlstra noemt deze situatie eufemistisch ‘pijnlijk’. Ik noem het traumatiserend. En precies dit trauma-effect lijkt het kabinet Rutte 1 voor ogen te hebben. De kunstenaar is lamgeslagen. Bovendien komt hij in een benarde financiële situatie terecht. Leven wordt een kwestie van overleven. De kunstenaar heeft geen verweer en vraagt alleen nog maar: waarom?

Zijlstra zegt (Volkskrant van 12 juni 2011): ‘…bij een sector die we echt anders willen gaan neerzetten is dit heel verantwoord. Als je er vijftig miljoen afhaalt, kan iedereen het opvangen, maar verandert er wezenlijk niets.’ Daarmee geeft hij te kennen dat de maatregelen bedoeld zijn om blijvende schade te berokkenen aan het huidige cultuurbestand. Er is kennelijk sprake van een ongezonde overvloed aan kunstzinnige uitingen waarop geen mens zit te wachten. Het kabinet Rutte 1 pleit voor marktwerking, het liberale wondermiddel tegen alle kwalen. De kunst zou volgens deze logica gezond – lees welvarend – kunnen worden gemaakt door de helende werking van vraag en aanbod.

Over de kwaliteit en kwantiteit van Nederlandse artistieke producten kan natuurlijk worden gediscussieerd. Misschien kunnen we inderdaad met minder toe. Nu echter, tracht het kabinet het electoraat er van te doordringen dat de sector in totaliteit ziek is. Met succes. Simpele woorden doen de truc. Nadat iemand de woorden ‘linkse hobby’ had uitgesproken, leidde dat tot zoveel verontwaardiging, dat de sector die ermee werd geridiculiseerd, dezelfde woorden oneindig vaak herhaalde, uit ongeloof. Daarmee verankerde men zelf de woorden onbedoeld in het maatschappelijk debat over kunst en cultuur. Een anticampagne kortom, die met maar twee woorden gezegd had hoeven worden en desalniettemin een hardnekkige negatieve associatie teweeg had gebracht. Werd een culturele overheidssubsidie voorheen – in ‘de oude tijd’ – als stimuleringsmaatregel gezien, nu heet een subsidie ‘een infuus’. Zonder dat infuus sterft de patiënt. Dus sterft de patiënt. Een beetje pijnlijk misschien, maar beter voor het grotere geheel, zo wordt geredeneerd. Bovendien, de kans dat bedrijven en particulieren de rol van mecenas op zich zullen nemen, ter compensatie van een zich terugtrekkende overheid, is door het behendig verziekte charisma van de kunstsector voorlopig nauwelijks denkbaar. ‘Wie heeft er wat over voor een pindakaasvloer?’

Voor de kunstsector betekenen de bezuinigingsmaatregelen, dat de meeste schade wordt toegebracht op de plaatsen waar zij het meest kwetsbaar is. Daar waar de kunst jong is en zou moeten ontkiemen, wordt ze getroffen. Productiehuizen, postacademische werkplaatsen, kleine experimentele gezelschappen, festivals, toonplekken, noem ze maar op. Bolwerken van artistieke verlangens, bruisend gedachtegoed, debat en ongehoorde muziek. Plekken waar zich opinies vormen tegen de klippen op.

Tot voor kort was de kunstenaar slechts ongevaarlijk tegendraads; bepaald geen gevaar voor de samenleving. ‘Zulke mensen moet je ook hebben’, zo luidde ongeveer de publieke consensus. In deze nieuwe tijd wordt hij – terecht of onterecht – als een potentieel subversief element gezien, die het rechts liberale programma in de weg staat. Neem desgewenst de schrijver van dit stuk als voorbeeld. Hij benoemt wellicht zaken, die onbenoemd dienen te blijven.

De herziening van de Nederlandse cultuurpolitiek is een voorzorgsmaatregel. Broeinesten(broedplaatsen) van alternatieve ideeën, zijn potentiële brandhaarden. Ontruiming van deze broeinesten is gewenst, opdat het vuur niet zal oplaaien. De bezuinigingen maken deze maatregel mogelijk, omdat de politieke redenen van de ingreep buiten beschouwing kunnen worden gelaten. Men hoeft niet te zeggen: potentieel gezagsondermijnende factoren van ons toekomstige politieke beleid worden uit voorzorg lam gelegd. Men kan zeggen: we gaan de kunstsector helpen weer gezond te worden en daarmee bewijzen we de sector een dienst.

Wie de recente wereldgeschiedenis raadpleegt, treft talloze situaties aan waar het steeds de kunstenaar was die het bij een politieke ommezwaai moest ontgelden. Van pijnlijk, tot zeer ernstig. Het is verleidelijk om er een opsomming van te maken, maar ook erg politiek incorrect, vrees ik. In dergelijke situaties waren kunstenaars nooit alleen. Ook wetenschappers, leraren, schrijvers, historici en journalisten zagen hun toekomst niet altijd rooskleurig meer. Immigranten, etnische minderheden, mensen met een psychiatrische stoornis en gehandicapten evenmin. Deze minderheden hebben altijd gemeenschappelijk gehad, dat ze de wereld bezagen vanuit een afwijkend perspectief; buitenstaanders met een verondersteld subversief potentieel. Maar misschien is het louter toeval dat het huidige kabinetsbeleid de grootste maatschappelijke en financiële ontwrichting veroorzaakt binnen precies deze groepen.

In de utopie van het neoliberalisme, beantwoordt de economie aan zuivere wetmatigheden. Als een natuurlijke gang van zaken, die verstoord raakt bij onnatuurlijke invloeden en beperkende of sturende maatregelen. De neoliberaal houdt van een aangeharkt land, zonder onkruid. Het natuurlijke evenwicht in zijn particuliere welvaartsparadijs is zeer delicaat; het gedijt alleen in zuivere grond.
Anne Jaap de Rapper op Joop.nl

Te midden van alle politieke geweld en beleidsidioom gaat het hier feitelijk om de kunstenaar. Er wordt hier een lans gebroken voor de positie van die kunstenaar. Die positie, staat althans publiekelijk/gemeenschappelijk op de tocht. Ze heeft geen nut of althans geen nut dat door de gemeenschap gedragen dient te worden. Dat is een harde boodschap. We kunnen hierover verontwaardigd zijn, verbolgen, defensief of we kunnen als stoere jongens krentenbrood verkondigen dat we te trots zijn voor de aalmoes die ons in leven moet houden. Of we kunnen menen dat het een recht is om verbonden en nodig te zijn.

Kunst zoals ik het begrijp is een poging tot het verkrijgen van begrip van de wereld om ons heen, van onszelf en de relatie tussen de dingen. In het maken van kunst worden deze dingen, in het produceren van een kunstwerk tot een vorm gegoten. De wereld wordt geproefd, afgetast, verkend om ze te begrijpen. Het zelf wordt afgetast, doorgelicht, op zijn kant gezet om dit verkennen en wens tot begrip te doorgronden. Deze vorm die het uiteindelijk oplevert is de synthese van een momentopname: een voorstel tot dat begrip. Begrip van wat we zijn, hoe of wat we denken, hoe of wat we relateren.
Hoe we tot begrip komen van onszelf, de dingen om ons heen en dat ding dat we gemaakt hebben om tot dat begrip te komen en wat dat ons vervolgens kan vertellen.
Het kunstwerk.

Dat kan nuttig werk zijn.

Daarentegen is de nutdoctrine waartoe ze zich constant dient te relateren om zich te legitimeren, verlammend. De zinvolheid van alles wordt zo vaak beklemtoond dat ze verstikkend wordt.
De verstikkende deken van de productiviteit, zij het voor dit of voor dat, het werkt alle kanten op. Ook de verstikkende deken van de niet-productiviteit, de antithese van.. Roept u maar en wij draaien. Niet voor dat? Weet u dat zeker?

Geen nut. Ik wil niet verrijken, niet verhelderen, niet ontmaskeren of verbinden. Ik kan mijn goede inborst niet meer luchten.
De verstikkende deken van het einddoel.

Van kunst wordt vaak gezegd dat ze verheffend is, idealen biedt of ons confronteert met inzichten die we liever uit de weg gaan. Wie weet. Het is aan de kijker of luisteraar om daarover te oordelen. Daar ga ik niet over. Men kan alleen voorstellen hiertoe doen en hopen op een welkome receptie.

In de discussie over de waarde van kunst en hoe deze vorm dient te worden gegeven in structurering en financiering ontbreekt nogal eens de stem van de beeldend kunstenaar. Deze kan vaak niet goed praten, verkeert in de tekstloze wereld van het beeld en de ervaring van de sensatie. Dan moet de stem via derden worden vertaald en doorgebriefd. Praten voor een ander levert meestal taalfouten en vertaalproblemen op. Het wordt eens tijd dat de kunstenaar leert praten en de niet-kunstenaar leert luisteren. In dit hiaat ligt een mogelijkheid tot verbinding. Er zit namelijk nogal wat kunstenaar in de niet-kunstenaar en vice versa.

Dat deze bezuinigingen funest zijn voor een delicaat stelsel dat een grote waarde vertegenwoordigt, is wel duidelijk. Dat er een groot dedain wordt uitgeoefend op de voorstander van dit delicate stelsel, is ook duidelijk.
De productie van kunst is van grote waarde.
Herkenne wie het herkennen kan.
Niets is meer zeker nu.

Jack Segbars

Het zogenaamde ‘nieuwe’ cultuurbeleid van de regering Rutte is het product van extreem neoliberalisme en rabiaat nationalisme. Extreem neoliberalisme legt de volledige regie van welzijn en welvaart bij het individu. Het heet dan – en ik citeer Staatssecretaris Zijlstra – dat “het na het verlaten van het onderwijs aan de kunstenaar is om zijn eigen weg te vinden” en dat “de ontwikkeling van bewezen talent niet meer via aparte instellingen moet worden gestimuleerd, maar via de kunstenaar zelf” en dat het bewezen talent zelf “diensten op het gebied van praktijkverdieping of nascholing moet kunnen kopen” en dat met subsidies enkel ondernemerschap moet worden gestimuleerd. Op basis van deze volledig op het individu toegesneden beleidsvoornemen worden startstipendia verlaagd en hervormd. Aan de hand van dit neoliberale model worden de postacademische instellingen — zoals de Jan van Eyck Academie — de productiehuizen en andere broedplekken gesloten. Het is immers voortaan aan de individuele kunstenaar zelf om “diensten op het gebied van praktijkverdieping of nascholing” aan te schaffen. “Voor nascholing of praktijkverdieping is de cultuursector zelf verantwoordelijk. Dit geldt al voor andere sectoren, zoals de advocatuur, de bouw en de techniek,” aldus nog de Staatssecretaris.
Wat de Staatssecretaris in deze bewuste passage niet vermeldt, is dat dit Cabinet tegelijkertijd een belastingverlaging doorvoert voor het bedrijfsleven, 3.000 nieuwe agenten aanwerft en twee Joint Strike Fighters aankoopt. Ja, beste kunstenaars, geachte collega’s, dierbare vrienden van de kunst, dàt zijn de investeringen die het kabinet met onze subsidies betaalt. Het is niet de eerste en zeker niet de laatste paradoxale kronkel van dit gedoogkabinet. Wat denkt u van deze: terwijl extreem neoliberalisme en maximale deregulering aan de basis lagen van de grootste bankencrisis ooit en deze enorme financiële catastrofe tot dit nietsontziende besparingsplan aanleiding heeft gegeven, worden wij geacht dit liberalisme en deze deregulering in de armen te sluiten! De hele financiële sector is witgewassen en wij worden gevraagd om de achtergebleven schulden met onze povere subsidies te betalen én de oorzaak van deze financiële nachtmerrie te omarmen, ja, nog meer dan vroeger als goed gedrag en zeden te beschouwen. Dit is een uitnodiging die enkel en alleen als pervers moet worden gecatalogeerd.

Beste kunstenaars, geachte collega’s, dierbare vrienden van de kunst,

We weten allemaal wat de gevolgen zullen zijn als dit beleid volledig of zelfs maar gedeeltelijk zal worden uitgevoerd. We weten dat vele instituten zullen verdwijnen en met hen: kostbare expertise, erfgoed van onschatbare waarde en zorgvuldig opgebouwde nationale en internationale netwerken. We weten dat velen onder ons werkloos zullen worden en dat we ons voortaan enkel in armoede aan onze passie – de kunst – zullen kunnen wijden. We weten dat het meest kostbare dat we rijk zijn op het punt staat in het hart te worden geraakt, namelijk onze cultuur en onze beschaving. Luister naar wat Zijlstra en Wilders schrijven over het beleid inzake culturele diversiteit – en ik citeer: “De nieuwe basisinfrastructuur zal geen ruimte meer bieden voor ontwikkelinstellingen op het gebied van culturele diversiteit” en u raadt al het vervolg op dit beleidsvoornemen: “Het kabinet vindt dit een taak van de instellingen zelf en voert hiervoor geen specifiek beleid”. Dit donkerbruine en giftig blauwe beleid moet op de meest verbeten wijze worden bestreden. Het zal niet baten om hier en daar een komma of een gedachtenstreep in te voegen. De afgelopen maanden, weken, dagen en uren zijn we teveel met dat soort potsierlijk gefrutsel in de marge bezig geweest. Dit gehèle plan moet van tafel worden gehaald. Dit plan moet in zijn totaliteit worden verworpen. Ik roep iedereen op om – niet alleen vandaag, niet alleen morgen, maar zo lang als dit kabinet bestaat – een vuist te maken tegen dit xenofobe, cultuur- en beschavingsvijandige en ultraliberale beleid. Ik dank u.

Koen Brams,
Directeur Jan van Eyck Academie
Zondag 26 juni 2011

[uit de tekst van Jan Bontje onder de tekst van Olphaert Den Otter]

LEES OVER DE DAG EN DE ORGANISATIE:

http://www.cultuurbeleid.nl/nieuws/1-nieuws/4916-19-september-breed-protest-tegen-de-bezuinigingen.html

www.joop.nl 

Afgelopen zondag en maandag vonden de protesten tegen de bezuinigingen op de kunstsector plaats. Boijmans Bezet (geïnitieerd vanuit de beeldende kunsten) werd na een dag van voordrachten gevolgd door de Mars der Beschaving (geïnitieerd door de podiumkunsten), die in de avond en nacht van Rotterdam naar Den Haag liep, om vervolgens door te gaan naar het Malieveld waar alle disciplines bijeenkwamen om hun zorg over de voorgenomen bezuinigingen en een steeds kleinzieliger wordende Nederlandse samenleving met elkaar te delen.

ik neem aan dat u mij kunt horen, of anders uw onderknuppel wel, Hobbitliefhebber Halbe.

Ik sta hier niet voor de kunst. U wilt de kunstsector op eigen benen laten staan, en dat is mooi. U gaat ervan uit dat het Amerikaanse stelsel over anderhalf jaar ook floreert in Nederland. Het zou zo maar kunnen. U kent ze waarschijnlijk wel, die mecenassen die staan te popelen om alle gaten op te vullen die uw Ork momenteel aan het slaan is.

Ik weet net als u: in heel Europa wordt bezuinigd. En er zijn landen die er slechter aan toe zijn dan wij. Ik sta hier dus ook niet om de bezuinigingen terug te draaien. Wat moet, dat moet. Maar weet u wat ik zo gek vind? Alleen bij ons, in Nederland, wordt een man die nooit een voet in het theater heeft gezet en zich openlijk profileert als cultuurhater, aangesteld als staatssecretaris voor die sector. Of zou u ook een minister van Buitenlandse Zaken benoemen die niet eerder in het buitenland is geweest?

Ik denk het niet. Alleen op cultuur zet je een Ork.

Het lijkt soms wel alsof u het niet meent.

Het gaat om de manier waarop
Nee, het gaat niet om de kunst. Het gaat om de manier waarop. Dat kan sierlijker, Mark. C’est le ton qui fait la musique. Dit is de toon van desinteresse en rancune – en ook van leedvermaak waarmee het gepaard gaat.

Ik weet: u speelt piano. Dat is mooi. En in het theater, de concertzaal en de musea kom ik uw partijgenoten vaak tegen. Dat is ook mooi. Laatst zaten meneer Bolkestein en ik zelfs naast elkaar op het eerste balkon, samen in het midden. Dat was helemaal mooi. Het laatste wat ik dus wil beweren is dat uw partij uit armzalige proleten bestaat. Maar waarom vraagt uw eigen fractievoorzitter zich in de Volkskrant dan af ‘waarom er eigenlijk belastinggeld naar cultuur gaat’? Iemand die dat balletje opgooit, ja iemand die echt vindt dat zijn eigen cultuur geen ondersteuning verdient, letterlijk of figuurlijk, zo iemand is natuurlijk een beetje een schoft – dat bent u toch met me eens. Niet omdat hij zulke dingen zegt, hoor ik u denken, maar omdat hij als politicus weet dat de burger dit graag wil horen. En dat moet je niet doen. Stef Blok maakt stemming, meneer Rutte. Ik dacht: ik zeg het maar even.

Maar hij ging nog door: ‘Ook dierentuinbezoek heeft opvoedkundige waarde. En rijwielzaken krijgen géén subsidie ondanks de gezondheidseffecten van fietsen.’

Nu weten wij allebei, u en ik, dat dierentuinen heus wel subsidie ontvangen, en eigenlijk de rijwielhandel ook, via het Nationale Fietsenplan. Soms heb ik de indruk dat Stef Blok maar wat zit te jokken. Maar dat kan helemaal niet,want de VVD is een beschaafde partij. En dan raak ik in de war.

Kunst verkoopt niet
Weet u wat ik soms denk, meneer Rutte? Het is heel gek hoor, maar soms heb ik de indruk dat kunst gewoon niet verkóópt. En dat kunst daarom – ik durf het bijna niet te zeggen – gebruikt wordt als zondebok. Dan hoor je ineens dat wij allemaal parasieten zijn en subsidieslurpers en dat we op onze kont zitten en onze portemonnee openhouden. Een beetje zoals er over allochtonen wordt gepraat. Gek hè? Soms heb ik hele rare gedachten. En ook – we zijn nu toch bezig: ik in mijn ivoren torentje en u in uw eigen torentje – ook denk ik wel eens, als ik het allemaal niet meer zie zitten, dat u zo over de kunst praat omdat het wel makkelijk scoren is: want anders gaan uw kiezers gewoon naar de PVV. En dan denk ik dat het eigenlijk allemaal is om stemmen te winnen. Dom hè?

Want op zich valt er bij ons maar weinig te halen. Terwijl ik wel eens heb gehoord dat er een potje bestaat van wel vijf miljard. Vijf miljard! Een hele slimme meneer heeft mij laatst namelijk verteld dat de hypotheekrenteaftrek óók een soort subsidie is, voor mensen die een huis willen kopen. En dat er hele erge rijke mensen in Nederland zijn, die meer verdienen dan 80.000 euro per jaar en die zo’n ondersteuning eigenlijk helemaal niet nodig hebben. Als je dat geld nou in een potje steekt, zo zei hij, dan heb je in één klap zo’n vijf-hon-derd miljard centjes bij mekaar! Veel hè, meneer Rutte. Dat potje zou ergens bij jullie in de VVD-kamer moeten staan, heel hoog op een antieke kast. En daar mag niemand aankomen. Dat potje staat daar gewoon.

Dus ik dacht: ik zegt het maar even. En het is maar een ideetje. Denk er eens rustig over na.

Geen onzin verkopen
Weet u wat het is, premier Rutte: eigenlijk zijn wij alletwee volwassen. En u moet geen onzin verkopen.

Als u meer eigen inkomsten van de kunstsector eist en in dezelfde zin aankondigt het btw-tarief voor die sector te verhogen van 6 naar 19%, dan bent u een leugenaar, zo simpel is het. Uitgerekend de culturele organisaties die aan al uw eisen voldoen en voor een hoog percentage eigen inkomsten hebben gezorgd, dreigen hun subsidies te verliezen: het Oerol Festival bijvoorbeeld, en Orkater. Beide zijn publiekstrekkers. Beide moeten weg. ‘Niemand is veilig’ grijnsde de Ork toen hij het had over de voorgenomen bezuinigingen. Hij had gelijk. Volstrekte willekeur.

U bent non-stop onoprecht. U bent trots op de harde keuzes van dit kabinet. Ik vraag u: welke harde keuzes? U vernietigt een sector – maar dat is geen keuze, dat is gemakzucht. U bespeelt liever het sentiment van de burger dan werkelijk, in het landsbelang, die harde keuzes te maken. Juist vandaag zou een premier zich boven de partijen moeten opstellen. U volgt de hardste lijn van uw eigen partij, en verwart hardvochtigheid met visie.

Anders valt niet te verklaren dat u kansarmen, kwetsbare jongeren in het speciaal onderwijs, OV-afhankelijken, psychiatrische patiënten, asielzoekers uit oorlogsgebieden, pgb’ers en ernstig zieken de rekening laat betalen. Waarom zij? Ze leveren u geen geld op. Dus kort u ze.

Het gaat om onze cultuur
Nee, het gaat niet om de kunst. Het gaat om onze cultuur. Om wat Nederland zou moeten zijn. Voor dit kabinet is cultuur niet langer de basis van een beschaving, het is een leuk extraatje, een speeltje. Ze zal nu op eigen krachten moeten overleven óf uitsterven, naar de wetten van de vrije markt. Ik noem het de wetten van het dier.

U heeft een blinde vlek, meneer de premier, voor alles wat zich niet laat vangen in de netten van die vrije markt. Voor wat niet in materie valt uit te drukken en door de mazen glipt. Ook uw bewindslieden weten zich geen raad met het immateriële. Vandaar dat een VVD-minister van Volksgezondheid zonder schaamte kan stellen dat psychiatrische aandoeningen en depressies ‘binnen de eigen kring uitgevogeld’ moeten worden. En Stef Blok zal zich op zijn beurt afvragen waarom hij daar eigenlijk belasting voor moet betalen. Als iemand nu gewoon gehandicapt wil zijn, hoeft een andere burger daar toch niet voor op te draaien?

Indien u dit bedoelt met zelfredzaamheid – zeg dat dan gewoon. Zeg: geachte burgers van Nederland, wij geloven in het recht van de sterkste. Wees eerlijk en lieg niet. Beweer niet dat onder uw hoede als premier de zwaksten altijd op steun van de overheid kunnen blijven rekenen, wanneer nu juist het doel is deze zwaksten te treffen. En nog een tip: noem het liever geen ‘kwaliteitsimpuls’. Maar vooral: zeg niet dat u ‘dat prachtige land weer gaat teruggeven aan de Nederlanders’.

Op wie doelt u dan, meneer de premier? Waar haalt u het lef of de domheid vandaan om een paar miljoen Nederlanders van buitenlandse afkomst weg te zetten en tot niet-Nederlander te verklaren? Ben ik eigenlijk wel een Nederlander? Het is een vraag die ik mij pas sinds kort moet stellen. Niet de afkomst, zei u, maar de toekomst telt. Wat een waardeloze slogan. U maakt stemming, verder niets.

Uitwissen van herinneringen
Dit kabinet, dat Nederland terug wil geven aan de Nederlander, wist elke herinnering aan Nederland uit. En u, meneer Rutte, u bent geen Ork of onbenul: u ként de Nederlandse cultuur. U kent Harry Mulisch, onze bekendste romancier: geen druppel Neerlands bloed stroomde door zijn aderen. U kent Ramses Shaffy, onze grootste chansonnier: geen druppel Neerlands bloed. U kent Vondel, onze grootste dichter: geen druppel. En Baruch de Spinoza, onze grootste filosoof – inderdaad. Nederland werd groot op vreemde smetten. En daar hoeft niemand ooit bij stil te staan, zolang u het tegendeel maar niet beweert.

Misschien bedoelde u het niet zo. Maar het kwam wel lekker uit.

Breng de markt in contact met rancune en je hebt het recept voor uw beleid.

Kom niet met het antwoord dat de burger dit wil. U wil dit. De afgelopen jaren hebben onze politici de burger eerst laten vallen en toen opgehitst: u heeft aldoor gezegd wat u dacht dat de burger wilde horen. Inmiddels praat de burger u na. U maakte de burger wijs dat alle problemen in Nederland veroorzaakt worden door buitenlanders, dat kunstenaars parasieten zijn, dat beschaving beursgenoteerd moet worden, dat de zwakkeren schuldig zijn, de armen luiaards, asielzoekers criminelen, dat geestesziekte geen ziekte is. U maakt de burger wijs dat u regeert. Daarom staan wij hier.

Iedereen wordt voorgelogen
Geen van onze politieke leiders vertoont oprechtheid. Geen van hen vertoont de moed boven zichzelf uit te stijgen en keuzes te maken in het belang van een land. De kunstenaar én de buschauffeur, iedereen wordt voorgelogen. Of het nu jouw partij is die aan de macht is of de mijne, elke burger heeft toch één basisrecht: te worden geregeerd door leiders die het menen.

Dus ja, ik zou willen dat dit kabinet opkwam voor de beschaving die het voor ogen staat en voor de burgers die het niet cadeau krijgen. Te beginnen met de PVV. Het zou getuigen van oprechtheid en respect voor haar anderhalf miljoen kiezers. Sinds het aantreden van onze regering heeft de PVV echter bij de ingediende moties die haar verkiezingsprogramma ondersteunden, steevast tegengestemd. Of het nu gaat om veiligheid op straat of de ouderenzorg: de PVV stemt bij elke aangereikte oplossing tegen. Waar blijft die hulp aan de mensen die het niet cadeau krijgen? Consequent zijn ze op hun eigen manier weer wél: als het gaat om zaken waar de PVV altijd fel tegen was – het korten op de huurtoeslag, de marktwerking in de zorg, of de privatisering van het O.V. – dan stemt de partij tegenwoordig vóór.

Evenzo zou ik willen dat het CDA nog iets van christelijke beschaving in zich terugvond. Die kans is klein: deze partij preekt zelfs niet meer voor eigen parochie. Alles voor de macht.

En ik zou willen dat de VVD oprecht was en zich een partij van liberalen zou tonen in plaats de ultra-orthodoxie te omarmen zodra het haar uitkomt. Omwille van de macht is de VVD tegenwoordig tégen koopzondagen en tégen de aanwezigheid van vrouwen op de kieslijst van de SGP.

Elite of de burger
Het gaat vandaag niet om links of rechts. Het gaat niet om de elite of de burger. Wij staan hier als vertegenwoordigers van een land dat wordt belogen.

Dat is het wezen van politiek, zullen sommigen zeggen. Maar ik zoek een mens, een eerlijk mens, zelfs in de politiek.

Geachte premier Rutte, er bestaan in deze materiële wereld een paar zaken die ons scheiden van de apen. Kunst is daar één van. Verder zijn er nog de nutteloze noodzaak om kennis te vergaren, en om andere mensen te helpen. Kunst, kennis, altruïsme maken ons tot mens.

Wanneer een regering daarvoor geen geld meer wenst uit te trekken maar integendeel besluit vooral en juist op deze vlakken te bezuinigen, wetend dat de behaalde winst miniem zal zijn, dan zegt dat iets over ons beschavingspeil. Dit kabinet toont enkel zijn grijns en zijn tanden. Het trekt ons terug naar het dierenrijk.

En natuurlijk, wij kunnen al ons geld ook uitgeven aan eten, wonen, neuken en slapen. Want kunst irriteert, zoals een asielzoeker irriteert, zoals twijfel of nuance, of de klachten van iemand die lijdt aan depressies. Stuk voor stuk zaken die ons doen twijfelen aan utopieën – zoals daar zijn: de raszuivere natie, of de heilstaat van de vrije markt. Dát is de reden van uw rancune.

Het gaat vandaag niet over kunst. Dit kabinet haalt de mens uit ons weg.

Wij burgers, iedereen – wij kunnen bezuinigen, ingrijpend en pijnlijk. Maar wij zullen dat doen op eerlijke wijze, en met liefde voor onze cultuur en ons land.

Ramsey Nasr